Tin tức

Chuyện cái lu, cái kiệu bên hiên nhà của người miền Tây

Về miền Tây, hầu như bất cứ gia đình cũng đều có 1 dãy lu, dãy kiệu đặt bên hiên nhà, bên chái bếp, sau mái hứng nước mưa. Cái lu, cái kiệu trở thành vật dụng không thể thiếu trong đời sống thường nhật của người dân miền sông nước. Ông bà xưa quan niệm rằng những hàng lu, hàng kiệu bên hiên nhà còn được coi là biểu tượng kinh tế gia đình. Nhìn những hàng lu, người ta biết gia cảnh của gia chủ thế nào.

Cái lu cái kiệu miền Tây

Phân biệt cái lu và cái kiệu

Lu, kiệu cũng chỉ là tên gọi, không biết có tự khi nào. Có vùng gọi chung là cái lu không không phân biệt, nhưng cũng có vùng phân biệt cái lu với cái kiệu là khác nhau. Được sinh ra và lớn lên ở một tỉnh miền Tây, hồi nhỏ tôi được dạy rằng cái lu là cái to tròn mập mạp màu xi măng xám xịt, còn cái kiệu là cái dáng cao ráo, màu vàng có vẽ hoa văn hình rồng đẹp mắt, trông sang trọng. Người dân miền Tây mình vì thế cũng thích sắm 1 hàng kiệu đặt bên hiên nhà.

Cái kiệu miền Tây

Ở quê, cái lu thường đặt ngay bến nước để trữ lại nước ngọt từ sông về, hay được đặt bên chái bếp đựng nước mưa… Còn cái kiệu được đặt thành hàng dài bên hiên nhà. Hồi đó, nhà nào mà có hàng kiệu dài bên hiên nhà thì được coi là khá giả lắm.

Lu hứng nước mưa của người miền Tây
Hàng lu kiệu đặt bên hiên nhà

Từ đâu cái lu cái kiệu đi về?

Mặc dù là nơi có hàng triệu người sử dụng lu nhưng hầu hết các lu ở vùng đồng bằng miền Tây từ xưa tới nay được sản xuất ở nơi khác, cụ thể là khu vực miền Đông Nam bộ. Sau đó, lu được các ghe thuyền của thương lái buôn bán đưa đi, qua hệ thống sông ngòi kênh rạch. Ngày xưa, nghề buôn lu được coi là một trong những nghề làm ăn khấm khá của người dân miệt đồng bằng.

Ghe bán lu kiệu

Hầu hết lu của người dân miền tây là lu sành, được sản xuất bằng cách nung đất sét ở nhiệt độ khoảng 500 độ C. Những chiếc lu này dù không phải độ bền vĩnh cửu nhưng rất bền. Có những chiếc lu có tuổi đời tới vài chục năm.

Những cái lu, cái kiệu được ghe lái thương hồ mua trên vùng Lái Thiêu, Thuận An (Bình Dương) hay Biên Hòa (Đồng Nai) đưa về miền Tây bán lại. Đó là những chiếc lu sành được làm từ đất sét trắng nung ở nhiệt độ gần 500 độ C để có độ bền tốt trước điều kiện tự nhiên mưa nắng hai mùa. Ở miền Tây có nhiều chiếc lu có tuổi đời cả trăm năm.

Ở miền Tây có nơi còn cái lu, cái kiệu hàng mấy chục năm tuổi

Công dụng của cái lu, cái kiệu

Công dụng phổ biền nhất của lu, kiệu miền Tây là dùng hứng nước mưa hay để dự trữ nước ngọt phù sa về. Ngày xưa, những cặp vợ chồng trẻ  khi “ra riêng”, còn thường được ba má tặng cặp lu làm của.

Tìm hiểu kỹ hơn về cuộc sống của người dân miền Tây, ta biết thói quen sử dụng lu – kiệu, xuất phát từ điều kiện tự nhiên nơi đây, đặc biệt là mùa nước nổi. Khi đó, những chiếc lu chứa lúa gạo, khoai sắn hay mắm muối của người dân được kê cao lên để đề phòng nước ngập.

Các vựa làm mắm buôn bán thì dùng lu lớn, các gia đình chỉ sử dụng hàng ngày thì dùng lu nhỏ. Mắm cá linh, mắm cá lóc, mắm cá sặc, mắm tôm…, mỗi loại mắm lại phải dùng một loại lu khác nhau. Thậm chí, một loại mắm cũng phải có vài cái lu, tùy từng thời gian mà người ta sẽ trữ mắm. Phía hạ lưu Trà Vinh, Sóc Trăng, Cà Mau thì có mắm cá biển, mắm rạm, mắm ba khía, mắm tôm tép…, vì thế, có nhiều gia đình, trong vườn có cả hàng trăm chiếc lu.

Lu kiệu để dự trữ nước ngọt, nước mưa

Nhớ hoài cái lu cái kiệu bên hiên

Ngày trước, dường như mọi sinh hoạt hằng ngày đều phải dùng nước đựng trong lu; nấu cơm, giặt giũ, rửa chén đều lấy nước từ cái lu ấy. Đến tháng mưa, người dân dùng lu để chứa nước, bỏ trái bí đao vào lu nước mưa tạo nên vị ngọt lành, mát mẻ của nước mưa được chứa trong.

Nhớ hoài hàng lu kiệu bên hiên nhà

Giờ đây, ở miền quê, đã có nước cây để sử dụng, không còn cảnh đợi nước lớn để gánh vào lu như những ngày xưa. Và, nếu mỗi lần đâu đó bắt gặp hình ảnh cái lu, cái kiệu bên hiên nhà,  người ta lại thấy hiện ra trước mắt khung cảnh bình yên đến lạ.

 

Phan Thùy Linh  (Nắng)

(Biên tập và tổng hợp)

Mời bạn theo dõi Fanpage: Hương Sắc Miền Tây

XEM THÊM: